او كه انسانى بى پدر بيافريند * ( كَمَثَلِ آدَمَ ) * همچه صفت آدم است و شما تصديق ميكنيد و باور ميداريد كه او بى پدر و مادر مخلوق شده و با وجود اين او را ابن اللَّه نميگفتند پس شخصى كه از مادر بى پدر بوجود آيد چگونه او را پسر خدا ميخوانيد مراد بمماثلت مشاركتست در بعضى اوصاف يعنى عيسى مثل آدم است در احد الطرفين كه عدم پدر است يا تمام مشترك در آنكه هر دو موجودىاند خارج از عادت مستمره و گويند وجه مماثلة تطهير روح هر دو است از مرور بر ممر اصلاب و حقيقت وجه مماثلة ظهور اين هر دو پيغمبر است بمحض قدرت بر وجه خرق عادت چه از روى قدرت عيسى را از باد آفريد بدون واسطه پدر و بر سبيل قدرت كامله * ( خَلَقَه ) * آفريد آدم را يعنى قالب او را * ( مِنْ تُرابٍ ) * از خاك * ( ثُمَّ قالَ لَه ) * پس گفت مر آن قالب مستوى را كه به حكم من * ( كُنْ ) * بباش زنده بروح انسان مستوى * ( فَيَكُونُ ) * پس ببود ذكر ثم كه متضمن تراخيست به جهت بعد مرتبه است بين الحالين از قبيل ثم انشأناه خلقا اخر و يا آنكه معنى آنست كه حقتعالى تقدير تكوين آدم كرد از تراب و بعد از آن تكوين فرمود و ميتواند بود كه ثم به جهت تراخى خبر باشد نه مخبر حاصل كه حق سبحانه تشبيه حال عيسى كرده به حال آدم كه اغرب از آنست به جهت افحام خصم و قطع مواد شبهه * ( الْحَقُّ ) * خبر مبتداى محذوفست اى هو الحق يعنى خبر مذكور كه وصف حال عيسى است درست و راستست و پيغاميست نازل شده * ( مِنْ رَبِّكَ ) * از نزد پروردگار تو و ميتواند بود كه مبتدا باشد و من ربك خبر يعنى قول راست و درست كه مذكور شد از جانب خدايست * ( فَلا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ ) * پس مباش از شك كنندگان خطاب راجع به پيغمبر است بر طريق تهييج زيادتى ثبات و مبالغه و تاكيد در آن و اصح آنست كه ظاهر خطاب متوجه آن حضرت است اما مقصد خطاب امت آن حضرتند يعنى اى مؤمنان شما مباشيد از آن جماعت كه شك دارند در آنكه مثل عيسى چون مثل آدم است و در گمان ميفتيد چون نصارى كه در ظلمت ظن و تخمين مانده لمعهء نور اين تمثيل را مشاهده نكرده‌اند * ( فَمَنْ حَاجَّكَ ) * پس هر كه خصومت كند با تو و مجادله نمايد از نصارى * ( فِيه ) * در باب عيسى و از ضلالت و جهالت بر نگردد و بر اعتقاد خود مضر و مستمر باشد * ( مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ ) * از پس آنكه آمد به تو * ( مِنَ الْعِلْمِ ) * از دانستن يعنى از آيات بينه كه موجب علم و يقين است به آنكه عيسى بنده برگزيده و رسول حقتعالى است * ( فَقُلْ تَعالَوْا ) * پس بگو ايشان را كه بيائيد با راى و عزم خود تا از براى مباهله * ( نَدْعُ ) * بخوانيم * ( أَبْناءَنا وَأَبْناءَكُمْ ) * پسران خود را و پسران شما را